Dağ yöresi dil ve ağız üzerine dokunuşlar

Dil, bir milletin kültürel değerlerin başında gelir. Bundan dolayı büyük ehemmiyet vermek gerekir. Aynı dili konuşan insanlar “millet” denilen sosyal varlığın temelini teşkil ederler. Dil duygu ve düşünceyi insana aktaran bir vasıta olduğu için toplulukları bir yığın ve kütle olmaktan kurtararak, aralarında “duygu ve düşünce birliği” olan bir cemiyet, yani “millet” haline getirir. Dağ yöresine baktığımızda kelimelerin inciler gibi dizildiğini görmek mümkündür. Dışarıdan bakıldığında bir milleti oluşturan ortak paydada buluşulmuştur. Öyle ki bazen kelimelerin anlamları düşündüğünüzde ne kadar mükemmel dediğiniz düşündünüz olmaktadır.
Dağ yöresinin iklim şartlarının dil ve konuma üzerinde etkili olduğu görülmektedir. Dünyanın şekli ve güneş ışınlarının geliş açısına bağlı olarak dünya üzerinde farklı iklimler ve bunlara bağlı olarak da farklı kültürler ortaya çıkmıştır.
Dağ yöresi de içinde yaşadığı sert ortamdan etkilenmiştir. Bunu kelimelerinde görürüz genelde kelimeleler eksik söylenmekle birlikte, bazen de uzatılmaktadır. Hayatın içindeki doğal sesler konuşmanın içine katılmıştır. Bölgedeki konuşmalarda hayatın tüm renklerini görebilirsiniz. Şehir kültürü tarafından kaba olarak düşünülen bir çok kelime bölge halkı tarafından normal olarak kabul edilmektedir. Bölge içerisinde dikkatimizi çeken bir önemli özellikle de komşu iki köy arasında bile dil ve anlatım farkının oluştuğunu görmekteyiz. Hatta ağız ve şive farklılığı görülmektedir. Aralarında 2 km lik uzaklık bulunan bu köyler arasında bu kadar farklılık olması, bu bölgeye yapılan göçlerin etkisin olduğu düşünülmektedir. Çünkü bu kadar farklılığın olması farklı Yörük beylerinin olduğunun bir belgesi olarak düşünülmektedir.
Bazı kelimelerde eklemeler görülmektedir.  İlimon, ıramazan gibi.
Burada şu dikkatimizi çekmiştir. İnsanlar arasındaki samimi konuşmalar kelimelerdeki güzellikler aradaki sevgi ve saygıyı eksiltmemektedir. Dışarıdan bakılsa kötü olarak görülen kelimeler burada daha nazikâne şekilde değerlendirildiği karşımıza çıkmaktadır.  

Dağ yöresinde ağzında bazı kelimeler ve anlamları

(1):Acans:ajansı haberler
(2):Adırmak:yükün bir tafara ağır basması
(3):Afat:afet
(4):Alaf:sıcaklık
(5):Alentirik:Elektrik
(6):Alfat:ahlat (bir cin armut )
(7):Alpat:alpa gut (köyü)
(8):Anaç: yavrulamış tavsan kedi ve seyre gibi hayvanlar
(9):Andık: boşboğaz obur
(10):Anısmak :gizli konumsak
(11):Annanmak: 1 sırt üstü yatmak (argo) 2 eşeyin yerde yuvarlanması
(12):Arattık:ahretlik
(13):Aşamnen:akşamleyin aksam ustu
(14):Aynaşık: dagınık
(15):Baca.: bahce
(16):Baya:epey hemen hemen
(17):Belenari: ustun göru şöyle böyle
(18):Benbenci:bencil hodgam
(19):Beraba: beraber
(20):Bakınma :burkulma
(21):Baldır:gecen yıl
(22):Bibe:biber
(23):Bigayrakgına:haksız yere sebepsiz olarak boşu bosuna
(24):Bircesi:birisi bir tanesi
(25):Bişeyen: pişmeye yatkın çabuk pişen
(26):Böyun: bugün
(27):Buva:baba
(28):Candırma:jandarma
(29):Cemse:askeri araç ambulans
(30):Cigara: sigara
(31):Cife:leş
(32):Cimcikleşmek:cimdik atmak
(33):Cingen:çingene
(34):Cipre:iç organlar meyve paşası cifre
(35):Cumeyasam :kelime anlamı Cuma akşamı olmakla birlikte persembe günü gecesi için kulanılr
(36):Çatallaşmak :1 hayvanların çiftlesmesı 2 ikili görmek
(37):Çekişmek : azarlamak paylamak
(38):Çeniz:ceyiz
(39):Çıkı: cakın bohca
(40):Çövmek:sıcramak
(41):Denelmek:karşı gelmek
(42):Denk: hayvan yükünün yarısı
(43):Deklenmek:raslamak isabet etmek karsı koyabılmek mukavetmet edebılmek
(44):Devek:hevenki üzüm salkımı
(45):Deymen:deyirmen
(46):Domanet:Domaniç
(47):Döngel:muşmula beşbıyık
(48):Ellemek:karıştırmak kurcalamak

(49):Emme:ama
(50):Emsiz:iş kolayı bilmeyen
(51):Engas:mahsus
(52):Engöl:İnegöl
(53):Enseri:çivi
(54):Entari:gömlek eteklik
(55):Erekeme: 1 aşılanmamıs ağaç 2 yol yordam bilmeyen kimse
(56):Esbab:esvab elbise
(57):Esge:asker
(58):Etlemek:ayıklamak
(59):Etya:ihtiyar
(60):Eyce:yeteri kadar gereyi kadar
(61):Eylenmek:alay etmek
(62):Eyya.: eyerki
(63):Eveciklemek :acele edmek
(64):Fasille: fasulye
(65):Ga:kadın karı
(66):Gala:kadınlar
(67):Gali:gayrı artık
(68):Ganıttırmak:kaldırttırmak
(69):Garip:uslu
(70):Görevil:gölge
(71):Gaşim:kardeşim
(72):Gayma:kaime para lira
(73):Gayınla:kaynana
(74):Gayınlata:kaynata:kayınpeder
(75):Gaykılmak:geriye yaslanmak
(76):Gava:yumusak ve verimli toprak gevrek
(77):Geberik:ölü gibi
(78):Gebeş:şiş karınlı karnı şıs
(79):Geme: iri büyük (geme sıcan)
(80):Gemec:dişlek
(81):Gırnap:ip siçim
(82):Gıvanmak: kıvanc duymak gururlanmak
(83):Göynek:gömlek
(84):Gulu hindi
(85):Guz:serin gölge kuzeye bakan
(86):Güçcük:küçük
(87):Hana:hani
(89):Hinci:şimdi
(90):Hökümet:hukumet
(91):Içcak: sıcak
(92):İrencbe:rencber ciftci
(93):İles:leş
(94):Kakannamak:tartaklamak iteklemek
(95):Kekiç:çekiç
(96):Kekiş :keşiş dağı (Uludağ)
(97):Kel kaya:vazifesi olmayan

(98):Künge:toz çöp ağaç kırıntısı
(99):Kum pil:patates
(100):Langoroz: yüksek sesle konuşan azgını geleni söyleyen
(101):Naylon naylon
(102):Lenge buyuk hayvan
(103):Mana bahene
(104):Memneket:memleket
(105):Men alınız (2cogul sahsa emir)
(106):Meyesem megerse
(107):Münasıpsız münasebetsiz
(108):Nacap nasıl
(109):Nursafsız nursuz şavksız
(110):Ölmesek ölü gibi
(111):Örüzga rüzgar
(112):Ösen herhalde
(113):Panguduz pasaklı capacul
(114):Patet patates
(115):Pencirme pencere
(116):Peri küçük çivi
(117):Potur pantolon
(118):Püsgüt bisküvi
(119):Sagın sagılan hayvan
(120):Satinden zaten
(121):Saya:siyah önluk
(122):Sayalik ağıl veye ahır
(123):Selbes serbest
(124):Sesleri serseri
(125):Sepkinti hafıf yagmur
(126):Sıklık ıslık
(127):Sıngıllamak sallanmak
(128):Sormak suyu cekmek
(129):Sömsömlenmek :istenmeyen yerde durmak
(130):Sünepe bası boş gezen
(131):Sungelı çok gezen birinin pesini birakmayan
(132):Şepten sırıtmak çok sırıtan
(133):Şişmek (argo) uyumak
(134):Ta daha
(135):Tana tarhana
(136):Tehne tenha
(137):Teyin cincap
(138):Tomata domates
(139):Tırabazan bir tür iğne ayası
(140):Tulu dolu
(141):Tugla dolu
(142):Tursamba pazartesı
(143):U.o
(144):Urba elbise
(145):Uvalamak karıstırmak ve uvalamak
(146):İlfe nilufer
(147):Yağada yağ lekesi yağ kiri
(148):Yalım herhalde
(149):Yalim yakın
(150):Yanitdirmek sogutmak men etmek
(151):Yasanmak sakinlesme
(152):Yen ustar
(153)Yeni hafif
(154):Yukaki yukarıdakı
(155):Yunan yunanlı yunan askeri
(156):Yümsek yüksek
(157):Zornan zorla
(158):Peşkil havlu
(159):Gâvur düşman
(160):Bulay bari
(161):Bıldır geçen sene
(162):Dığan kazan

KELES VE YÖRESEL AĞIZLAR

A.DİL ÖZELLİKLERİ
1 Yöre ağzının en belirgin vasfı ve en dikkat çekici özelliği nazan n^ sessizin cok kullanıl masıdır
2 Önsöz ünsüzlerinden tonsuz art damak K sinin tonlu G ye dönüşmesi bölgede cok görulen bir özlelik tir (K.G) deyişimi )
3 R. Y. H. I .düşmesi yöre ağzında bolca görünür
4 T .D.Ç.C .V .E .Ç.Ş deyişmeleri görünür
5 Son seste R. düşmesi boldur bu yuzüzden sonda uzun heceler meydana gelir
6 Kelime içinde ünlü türemesinede sık raslanır
7 Hece düşmesi ve hece kaynaşmasından doğan uzunluklar vardır
8 Gelecek zaman eki ., çek tir (cem _cen cek _ cez ceniz_cekle)
9 Şimdiki zaman eki :_yo,dur (yom_yon_yo_yoz_yonuz_yola)
10 -,-İ bilhassa –r sessiziyle başlayan kelime lerin başina bir sesli harfin getirilmesi :cok görülen bir özelliktir (öruga –rahat irezil –ileş)
11 Soru eki :-min dir
12 Z/-s tonsuzlaşma sık görülür (gıs-bis-yalınıs v-s )
13 Gil eki yerine sel eki kullanılır (anasıeli-anasıgil gibi)
14 Kelime ortasında :-r/-ı,-f/-h-ğ/-n değisimi görülür (selbes selseri -inne çinnemek nüfus mühtü vs)
B. KELİME VE DEYİMLERİ
Bu bahiste :KELES yöresinde kullanılan kelıme ve deyim lerden İstanbul türkcesinde kullanılmayanları ve cok belırgın ağız deyişikliğine uğramıs alanları (kısmen )ele alacagız
C .KULLANILAN İŞARETLER
a: uzun a (Adırmak)
a:kısa a (afat)
e: uzun e (bibe)
e:kısa (Esbab)
n:nazal (genizden gelen)
                                                                             LAKAPLAR

Yöremizden ilginç lakapları siz de gönderin yayınlayalım.